TEKNİK DERGİ CİLT 22 / SAYI 4 / EKİM 2011Batı Akdeniz Bölgesi Taşkın Tahminlerinde Homojenlik İrdelemesi
Betül SAF
Betonarme Kolonların Hasar Sınır Eğriliklerinin Belirlenmesi
Cem AYDEMİR, Murat Serdar KIRÇIL, Baykal HANCIOĞLU, Mustafa ZORBOZAN
Tek Tabakalı Dalgakıranların Sismik Davranışı
Kubilay CİHAN, Yalçın YÜKSEL
Eğik Eğilme Etkisi Altındaki Dikdörtgen Tekil Temellerde Taban Gerilmelerinin Hesabı
Günay ÖZMEN
Çınarcık Barajının Sanal Yıkılma Analizleri
Zafer BOZKUŞ, Fırat BAĞ
Anlık Basınç Yükü Altındaki Kompozit Plakların Karışık SEM ile Analizi
Cenk AKSOYLAR, Mehmet H. OMURTAG
TEKNİK NOT
Kayaya Soketli Kazıkların Yükleme Deneyi ve Ampirik Yöntemlerle Belirlenen Kapasitelerinin Karşılaştırılması
Cem AKGÜNER, Mustafa KİRKİT
Batı Akdeniz Bölgesi Taşkın Tahminlerinde Homojenlik İrdelemesi
ÖZ
Su kaynaklarının tasarım ve yönetiminde güvenilir taşkın tahminleri yapabilmek amacıyla kullanılan bölgesel taşkın frekans analizindeki temel faktör homojen bölgenin tanımlanmasıdır. Bu çalışmada Batı Akdeniz havzasının yıllık maksimum taşkın serilerinin bölgesel taşkın frekans analizi Dalrymple ve L-momentler homojenlik yaklaşımları kullanılarak yapılmıştır. Bölge; Antalya, Aşağı-Batı Akdeniz ve Yukarı-Batı Akdeniz olmak üzere üç homojen alt bölgeye bölünmüştür. Homojenlik testlerine bağlı olarak homojen bölgeler belirlendikten sonra akım gözlem istasyonlarına ait çeşitli yineleme aralıklarına sahip tasarım taşkın değerleri hesaplanarak sonuçlar karşılaştırılmıştır. Homojenlik testlerine göre çeşitli yineleme aralıkları için elde edilen tasarım taşkın değerleri arasındaki farkın, küçük yineleme aralıklarında önemsiz olduğu büyük yineleme aralıklarında özellikle değişkenlik ve çarpıklık katsayılarının yüksek olduğu istasyonlarda ise artış gösterdiği sonucu elde edilmiştir.
Anahtar kelimeler: Homojenlik, bölgesel analiz, taşkın, tasarım taşkın tahminleri.
Betonarme Kolonların Hasar Sınır Eğriliklerinin Belirlenmesi
ÖZ
Son yıllarda, özellikle mevcut yapıların değerlendirilmesinde, kuvvete dayalı tasarım yöntemleri yerine şekil değiştirme esaslı tasarım yöntemleri giderek yaygın bir biçimde kullanılmaya başlanmıştır. Şekil değiştirme esaslı tasarım yöntemleri; malzemenin elastik ötesi davranışını hesaba katmaya olanak verdiklerinden kuvvete dayalı tasarım yöntemleriyle karşılaştırıldığında, yer hareketi etkisiyle ortaya çıkması muhtemel yapısal hasarın tahmini de daha gerçekçi olur. Şekil değiştirme esaslı tasarım için yapısal elemanlarda oluşan şekil değiştirme taleplerini belirli bir hasar seviyesine ulaşma olasılığıyla ilişkilendirmek gerekmektedir. Bu noktadan hareketle, Türk Deprem Yönetmeliği¢nde, sünek taşıyıcı sistem elemanlarının kritik kesitlerinde oluşması muhtemel hasarı tarif eden üç farklı hasar sınırı ve bunların sınırladığı hasar bölgeleri tanımlanmıştır: Minimum Hasar Sınırı (MN), Güvenlik Sınırı (GV) ve Göçme Sınırı (GÇ). Söz konusu hasar sınırlarının nicel ifadesi olarak da taşıyıcı sistem elemanlarında oluşmasına izin verilen en büyük beton ve donatı çeliği birim şekil değiştirme sınırları verilmiştir.
Bu çalışmada; bileşik eğilme etkisindeki betonarme kolonlarda sözü edilen hasar sınırlarına ilişkin toplam eğriliğin kısa sürede saptanmasına yönelik bir hesap yöntemi tanıtılmış ve başta eksenel yük seviyesi olmak üzere çeşitli tasarım değişkenlerinin hasar sınır eğriliği ile etkileşimleri incelenmiştir. 2007 tarihli Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik¢de tanımlanmış hasar sınırları esas alınarak, betonarme kolonlar için “boyutsuz tarafsız eksen derinliği-boyutsuz eksenel yük” ilişkilerinden hareketle, söz konusu hasar seviyelerine ilişkin sınır eğriliklerin belirlenebilmesi için bir bağıntı önerilmiştir. Önerilen bağıntıyla elde edilen sonuçlar moment-eğrilik analizi sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır.
Anahtar kelimeler: Kesit hasar sınırları, birim şekil değiştirme sınırları, moment-eğrilik, pekleşme etkisi, sargılı beton.
Tek Tabakalı Dalgakıranların Sismik Davranışı
ÖZ
Geleneksel iki tabakalı dalgakıranlarda yapay koruma tabakalarında tetrapod, dolos ve tribar gibi elemanlar yaygın olarak kullanılmaktadır. Son zamanlarda Accropode ve Core-locTM gibi tek tabaka olarak kullanılabilen elemanlar tercih edilmeye başlanmıştır. Tek tabaka kullanılan elemanlar dalga altında yüksek kilitlenme davranışına sahiptir ve böylece stabiliteleri yüksektir. Bu elemanların dalga etkisindeki davranışının bilinmesine rağmen sismik davranışları bu güne kadar incelenmemiştir. Bu çalışmanın amacı sismik etki sırasında bu elemanların davranışının sunulmasıdır. Çekirdek malzemesinden ve Accropode ve Core-locTM elemanlardan oluşan iki dalgakıran modeli için deneysel bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Her iki modelde sağlam temel üzerine yerleştirilmiştir. Modellerin deformasyonu, rölatif oturma ve şevlerinde hasar seviyeleri belirlenmiş ve birbirleriyle karşılaştırılmıştır.
Anahtar kelimeler: dalgakıran, tek tabaka, accropode, core-locTM, sismik davranış
ÖZ
Deprem bölgelerinde yapılacak yapılardaki tüm temellerin eğik eğilme etkisi altında boyutlandırılmaları gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, eğik eğilme etkisi altındaki dikdörtgen tekil temellerde taban gerilmelerinin hesabı için genel bir yöntem geliştirmektir. Bunun için önce büyük dışmerkezlik etkisindeki tekil temeller basınç bölgesinin biçimine göre sınıflandırılmış ve bu bölgeye ait kesit özellikleri hesaplanmıştır. Daha sonra Löser tarafından eğik eğilme etkisindeki dikdörtgen kolon kesitlerinde gerilme hesabı için verilen formülasyon genelleştirilerek temel taban gerilmelerinin hesabına uyarlanmıştır. Başlangıçta tarafsız eksenin konumu belli olmadığından, bir ardışık yaklaşım düzeni geliştirilmiştir. Hesap düzeninin uygulanması sayısal bir örnek üzerinde gösterilmiştir.
Anahtar kelimeler: Eğik eğilme, tekil temeller, taban gerilmeleri, ardışık yaklaşım.
Çınarcık Barajının Sanal Yıkılma Analizleri
ÖZ
Bu çalışmada, önceden belirlenmiş bir dizi senaryo çerçevesinde sanal bir baraj yıkılmasının olası etkilerini bir durum çalışması kapsamında görmek amacı ile analizler yapılmıştır. Çalışmanın konusu Türkiye’nin Bursa İli’nde yer alan Çınarcık Barajıdır. Belirli kritik kıstaslar aşıldığında barajın yıkılmasının tetiklendiği varsayılmaktadır. Dolayısıyla analizler, yıkılmanın ardından gerçekleşen olumsuz sonuçlara odaklanmakta ve barajın mansabındaki taşkın düzeyini zamana bağlı olarak öngörmeye çalışmaktadır. Analizler sırasında Çınarcık Barajı’nın mansabında gerçekleşen akış profillerini, su yüzü kotlarını ve deşarj değerlerini, tanımlanan senaryolar çerçevesinde uzamsal ve zamansal olarak tahmin etmek amacıyla, ABD’de “National Weather Service” tarafından geliştirilmiş olan FLDWAV yazılımı kullanılmıştır. Bu analizler esas alınarak, gösterge düzeyinde taşkın haritaları ve bunlara göre risk altında olan yerleşim yerleri tespit edilmiş olup, ayrıca yıkılma öncesinde alınması gerekli bazı önlemler de önerilmektedir.
Anahtar kelimeler:FLDWAV, Baraj Yıkılması, Gedik, Sayısal Benzeşim, Çınarcık Barajı
Anlık Basınç Yükü Altındaki Kompozit Plakların Karışık SEM ile Analizi
ÖZ
Anlık basınç yükünün tabakalı kompozit plakların dinamik davranışına etkisi, karışık sonlu elemanlar metodu ile incelenmiştir. Anlık basınç yükünün zaman içinde değişimi, literatürde sıklıkla kullanılan farklı analitik fonksiyonlar: i) Adım yükü, ii) N-Basınç dalgası, iii) Friedlander fonksiyonu kullanılarak ifade edilmiştir. Ayrıca geometrik olarak doğrusal olmayan etkilerin tabakalı kompozit plakların titreşim periyoduna etkisi de incelenmiştir. Karışık sonlu eleman formülasyonunda geometrik olarak doğrusal olmayan etkiler von Kármán teorisi kapsamında ele alınmıştır. Dinamik analizler, sönüm etkileri de dikkate alınarak Newmark metodu ile gerçekleştirilmiştir. Analizlerde sistem matrisi üzerinde kondensasyon yapılmamış, iç kuvvetlerin ve momentlerin de zamana göre türevleri hesaplara katılmıştır.
Anahtar kelimeler: Karışık sonlu eleman metodu, von Kármán plak teorisi, dinamik analiz, anlık basınç yükü
TEKNİK NOT
Kayaya Soketli Kazıkların Yükleme Deneyi ve Ampirik Yöntemlerle Belirlenen Kapasitelerinin Karşılaştırılması
ÖZ
Bu makalede Türkiye’de imal edilmiş on adet kayaya soketli kazığın düşey yük taşıma kapasitesi, yükleme deneyleri ve ampirik yöntemlerle incelenmiştir. Yükleme deneyleri ile taşıma kapasitesini belirlemek için matematiksel modele dayalı ve göçmeye ulaşmamış kazıklar için önerilen yöntemler seçilmiştir. Ampirik yöntemlerde çevre ve uç kapasitesinin ayrı ayrı hesaplanması önerilmektedir. Genel olarak soketli kazıklarda yükün belli bir deplasman değerine kadar çevrede taşındığı, bu eşik değer geçildikten sonra uç direncinin de katkıda bulunduğu kabul edilmektedir. Bu çalışma kapsamında yükleme deneyleri ve ampirik yöntemlerle bulunan taşıma kapasiteleri karşılaştırılmıştır. Ampirik yöntemlerde çevre ve uç kapasitelerinin dikkate alınma şartları ve çevre kapasitesinde ulaşılan sınır deplasman değeri incelenmiştir.
Anahtar kelimeler: Kayaya soketli kazıklar, taşıma gücü, düşey yük, yükleme deneyleri, ampirik yöntemler, deplasman, kapasite mobilizasyonu